De hoofdpijn van kinderen en de kopzorgen van hun ouders

Behandeling van migraine bij kinderen

In Hoofdzaken 1/2016 legden de auteurs uit op grond waarvan artsen en neurologen tot een diagnose en behandelingen in het algemeen komen. In Hoofdzaken 2/2016 bespraken zij spanningshoofdpijn en de verschijnselen van migraine. In dit deel 3 komen de belangrijkste behandelingen van migraine (met en zonder medicijnen) bij kinderen ter sprake.

Auteurs: Pjotr Carbaat en Emile Couturier

Met en zonder medicijnen

In het algemeen wordt bij de behandeling van migraine onderscheid gemaakt tussen behandelingen zonder en met medicatie. Dat een behandeling zonder medicatie bij veel ouders de voorkeur heeft is logisch en moet gerespecteerd worden. Een voorbeeld daarvan is fysiotherapie en manuele therapie, inclusief varianten. We hebben over deze behandeling nog niet zo lang geleden en op verzoek van de beroepsgroep in hun vaktijdschrift een artikel geschreven. Samengevat vinden wij dat fysiotherapie niet moet en manuele therapie niet mag worden toegepast bij kinderen met migraine. De kansen op succes zijn heel beperkt.

Voorlichting

Bij het voorschrijven van medicatie is voorlichting van groot belang:

  • dat eerlijk wordt gesproken over de kans op resultaat
  • dat afgesproken wordt wat wel en wat niet als een goed resultaat genoemd kan worden
  • te weten wat de bijwerkingen zijn
  • dat de verwachtingen realistisch zijn

Het is goed als artsen en ouders zich realiseren dat migraine helaas niet altijd volledig en zonder bijwerkingen behandelbaar is. Dat mag overigens geen reden zijn het dan maar verder bij de alternatieve geneeskunde te zoeken of zelfs daarmee te beginnen.

Aanvalsmedicijnen

Bij de medicamenteuze behandeling van migraine maken we onderscheid tussen de behandeling van de aanvallen zelf en preventie d.w.z. dagelijks medicatie gebruiken om aanvallen te voorkómen. Medicatie bij aanvallen moet snel worden ingenomen, er moet niet gewacht worden tot het hoogtepunt tenzij het beloop van de aanval volstrekt onvoorspelbaar is en vele aanvallen uiteindelijk geen echte aanvallen worden of licht verlopen. Aanvalsmedicijnen zijn aspirine, paracetamol en ibuprofen. Van deze middelen zijn allerlei varianten en combinaties in de handel en daarom denk je soms een volstrekt nieuw migrainemiddel te gebruiken terwijl het oude wijn in nieuwe zakken is. In Hoofdzaken 2/2015 stond een vrij compleet overzicht van ‘Vrij verkrijgbare pijnstillers’. Mail naar hoofdzaken@hoofdpijnnet.nl om dat overzicht digitaal te ontvangen.

Triptanen

De triptanen zijn heel specifiek ontworpen om migraine-aanvallen af te breken; daarvan zijn er nu 7. Rizatriptan en sumatriptan (ook bekend onder hun merknamen respectievelijk Maxalt en Imigran) zijn uitgebreid bij kinderen onderzocht en de resultaten bleken helaas mager. Bovendien komen alleen kinderen van 12 jaar en ouder in aanmerking. Desalniettemin kunnen wij uit eigen ervaring zeggen dat, als de ‘gewone’ middelen niet helpen, er een heel goede reden is om een van deze triptanen te proberen.

Medicijnen ter voorkoming

Dagelijkse medicatie om aanvallen te voorkomen heeft alleen zin als er een kind 2 à 3 aanvallen per maand heeft van behoorlijke ernst en duur en/of als blijkt dat de aanvalsmedicatie niet of onvoldoende helpt. Men kan het beste uitgaan van het aantal migrainedagen per maand van voldoende ernst en niet van het aantal aanvallen. Daarbij moet rekening worden gehouden met het effect van de aanvalsmedicatie, waarvan de gebruikte hoeveelheid overigens een maximum (die weet uw dokter) niet mag overschrijden.

Middelen ter voorkoming die bij kinderen, mede afhankelijk van de leeftijd, kunnen worden voorgeschreven zijn:

  • bètablokkers (de bekendste is propranolol)
  • flunarizine (Sibelium)
  • natrium valproaat (Depakine)
  • topiramaat (Topamax)

Ze hebben allemaal bijwerkingen die niet per se hoeven op te treden maar die bij het voorschrijven duidelijk moeten worden besproken. Het is logisch dat ouders bij het horen van een aantal van die bijwerkingen zullen schrikken, het is de taak van de voorschrijver om met die angst rekening te houden, maar ook om te relativeren en om de voordelen af te wegen tegen de nadelen.

Typisch iets van kinderen

Kinderen kunnen al vanaf de leeftijd van anderhalf aanvallen krijgen met hele bijzondere verschijnselen waarbij hoofdpijn geen rol speelt. We denken dat er op een of andere duistere wijze een relatie met migraine is. Veel kinderen met die verschijnselen krijgen later wel ‘gewone ‘ migraine. De symptomen zijn indrukwekkend en worden zeker bij de eerste aanval als ‘eng’ en zelfs gevaarlijk ervaren:

  • Aanvallen waarbij het hoofdje van het kind plotseling scheef gaat staan (een torticollis). Ze zijn er ziek bij maar knappen na enkele minuten of uren weer helemaal op.
  • Aanvallen van heftig braken die uren tot dagen kunnen duren.
  • Aanvallen van heftige buikpijn (beter bekend als buikmigraine of abdominale migraine).
  • Aanvallen van draaiduizeligheid en malaise, duren van enkele minuten tot uren.
  • Aanvallen waarbij ernstige meestal halfzijdige verlammingen optreden (hemiplegische migraine). Deze aandoening komt vaak familiair voor.

Migrainevarianten

Er zijn heel veel kinderziekten met braken en buikpijn. Duizeligheid is een zeldzame klacht bij kinderen en een scheef hoofd wijst meestal op grote narigheid. Verlammingen bij kinderen zijn gelukkig relatief zeldzaam. De diagnose ‘migrainevariant’ mag dan ook pas na een aantal aanvallen worden gesteld en nadat onderzoeken geen andere ziekte als oorzaak hebben aangetoond. Migrainevarianten blijven eng, maar ze zijn met uitzondering van ‘verlammingen’ niet gevaarlijk gebleken.

  • Aanvallen waarbij ernstige meestal halfzijdige verlammingen optreden (hemiplegische migraine). Deze aandoening komt vaak familiair voor.

Nawoord

Migraine en spanningshoofdpijn komen bij kinderen vaak voor en de nauwkeurige diagnostiek en adequate behandeling zijn van groot belang om het kind zoveel mogelijk narigheid nu en in de toekomst te besparen. De Wereld Gezondheidorganisatie WHO heeft migraine op de 7de plaats van ernstige ziekten geplaatst, niet zozeer omdat de hoofdpijn zo ondraaglijk is, maar nog meer omdat migraine ernstig kan ingrijpen in het dagelijks leven van de betrokkene. Dat geldt nog meer voor hen die aan het begin van hun leven staan, kinderen. Migraine kan hun levensvreugde, opleidingskansen en carrièremogelijkheden ernstig schaden en hun een achterstand bezorgen ten opzichte van hun leeftijdsgenoten. Dit legt een zware verantwoordelijkheid bij de behandelaren om zo vroeg en zo goed mogelijk bij deze patiënten te handelen.

Credit:

Pjotr Carbaat is gepensioneerd neuroloog en was verbonden aan het Albert Schweitzer Ziekenhuis te Dordrecht. Emile Couturier is neuroloog verbonden aan het Medisch Centrum Boerhaave te Amsterdam. Beide neurologen schreven in afzonderlijke publicaties uitgebreid over allerlei aspecten van hoofdpijn, dus ook over hoofdpijn bij kinderen. Van Pjotr Carbaat is het boek ‘Hoofdpijn. Feiten en diagnostiek’ (Prelum Uitgevers, Houten, 2de druk, 2012). Emile Couturier schreef ‘Het hoofdpijn/migraine Formularium. Een praktische leidraad’. (Uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum, 4de druk, 2013)

Overige artikelen magazine Hoofdzaken

Magazine Hoofdzaken: Gratis bij lidmaatschap!

In het magazine Hoofdzaken vind je bijdragen van deskundigen, persoonlijke verhalen, laatste ontwikkelingen, nuttige weetjes en tips. Leden krijgen het magazine vier keer per jaar gratis thuisgestuurd.

Hoofdpijn, waar kan ik terecht?

Je dagelijks leven wordt beïnvloed door je hoofdpijn en je bent er helemaal klaar mee. Waar kan je dan terecht voor hulp bij hoofdpijn? We hebben een overzicht van behandelaars & instanties samengesteld, die je verder kunnen helpen.