De hoofdpijn van kinderen en de kopzorgen van hun ouders

Spanningshoofdpijn en migraine bij kinderen

IIn Hoofdzaken 1/2016 bespraken de auteurs op grond waarvan artsen en neurologen tot een diagnose en behandeling in het algemeen komen. In dit deel 2 bespreken zij spanningshoofdpijn en de verschijnselen van migraine. In deel 3 in Hoofdzaken 3/2016 komen de belangrijkste behandelingen van migraine bij kinderen ter sprake.

Auteurs: Pjotr Carbaat en Emile Couturier

Spanningshoofdpijn

De twee meest voorkomende primaire hoofdpijnen zijn spanningshoofdpijn en migraine, ook bij kinderen. Spanningshoofdpijn bij volwassenen (een ongelukkige term, want hij heeft niets met ‘spanning’ , stress of gespannen spieren te maken) is een drukkende, klemmende of zeurende pijn of gevoel in het hele hoofd. Kloppende pijn of pijn in één hoofdhelft is nooit spanningshoofdpijn! Bij spanningshoofdpijn kun je soms een beetje, echt een beetje en niet meer dan dat, misselijk of voor licht overgevoelig zijn. Zuivere spanningshoofdpijn bij kinderen komt niet zo heel veel voor. Spanningshoofdpijn kan af en toe optreden, maar meestal hebben de kinderen er dagen tot weken last van en dan weer een hele tijd niet of … ze hebben het altijd!

Fysiotherapie?

Het woord ‘spanning’ heeft dus niks met de oorzaak te maken, maar kinderen worden wel vaak naar de fysiotherapeut of manuele therapeut verwezen. Vrijwel alle kinderen met ‘spierspanningshoofdpijn’ hebben normale, gezonde spieren, nekken en ruggen.

Zolang die triggers niet worden verkocht als oorzaak maar alleen als trigger kunnen we het om pragmatische redenen wel met die fysiotherapie eens zijn. Manuele therapie ontraden wij omdat daar zeker geen sprake is van ‘baat het niet dan schaadt het ook niet’. Wij hebben die schade wel gezien (zoals herseninfarcten door beschadiging van bloedvaten), ook al zijn deze complicaties zeldzaam.

Psychische spanningen en duidelijk aanwezige stress door welke oorzaak dan ook dienen te worden behandeld en niet alleen omdat er ook hoofdpijn is. De diagnose spanningshoofdpijn stellen bij kinderen en dan automatisch uitgaan van stress is de omgekeerde wereld.

Migraine bij kinderen

‘Je hebt migraine en je krijgt migraine-aanvallen’. Migraine is voor ongeveer de helft erfelijk bepaald, het zit in je genen en die heb je al vanaf je geboorte. Meestal komt migraine in aanvallen die gemiddeld een tot twee dagen duren. Bij kinderen zijn ze vaak veel korter, een paar uur of soms zelfs maar een half uur. De pijn is vaak kloppend. Maar net zo goed zeggen de kinderen dat het steekt of drukt of ze weten het gewoon niet. Anders dan bij volwassenen zit de migrainepijn bij kinderen in het hele hoofd. Je kunt merken dat ze licht en geluid niet goed kunnen verdragen, ze zijn misselijk en/of ze spugen. Ze hebben geen zin in eten, eigenlijk hebben ze nergens zin in en ze trekken zich terug om, als het meezit, soms al na een half uur weer wonderbaarlijk bij de wereld te komen. Het zal niet de eerste keer zijn dat eerst aan aanstellerij wordt gedacht en dan hebben die ouders spijt als ze later de werkelijke reden, nl. een migraine-aanval als diagnose horen.

Aura bij kinderen

Aura’s zijn heel bijzondere verschijnselen die optreden vóórdat de hoofdpijn begint, soms samen met de hoofdpijn beginnen of optreden zonder hoofdpijn en gemiddeld 22 minuten duren. Er bestaan allerlei soorten aura’s. De bekendste aura’s hebben met het zien te maken: delen van het blikveld vallen weg en of kinderen zien sterretjes, lichten of flikkeringen. Jonge kinderen kunnen aura’s moeilijk beschrijven of hebben het alleen over wazig zien. Je moet er vaak speciaal naar vragen. Ook tintelingen, problemen met praten (taal en spraak) en verlammingsverschijnselen komen voor. Aura’s zijn niet gevaarlijk maar worden begrijpelijkerwijs vaak wel als ‘eng’ ervaren.

Bijzondere aura

Een heel spannende aura is het ‘syndroom van Alice in Wonderland’. U kent ongetwijfeld het boek met dezelfde titel uit 1865 van de Engelse schrijver Lewis Carroll. Als kinderen zichzelf, anderen of hun omgeving anders waarnemen dan in werkelijkheid, noemen we dat het syndroom van Alice in Wonderland. Bij die veranderde waarneming kunnen zien, horen, tast en gevoel betrokken zijn. Hoofdpijn hoeft niet op te treden.

Migraineuze hoofdpijn

Migraine kan zich uiten in duidelijk te onderscheiden aanvallen met een bekende duur. Maar er zijn ook veel kinderen met dagelijkse hoofdpijn met kenmerken, zoals die ook bij een migraine-aanval voorkomen. Men noemt dat migraineuze hoofdpijn omdat de symptomen veel kenmerken van migraine hebben en in ieder geval niet passen bij spanningshoofdpijn Tenslotte zijn er vloeiende overgangen en dat maakt het lastig voor de arts die minder ervaring met hoofdpijndiagnose heeft.

Wat moet je voorkomen?

Voorkomen is beter dan slikken, maar hoe doe je dat dan als je niet weet wat je precies moet voorkómen. De oorzaak van spanningshoofdpijn en migraine is immers niet bekend en wat betreft migraine, waar genen voor ongeveer 50% een rol spelen, is voorkomen al helemaal een probleem. Een gezonde manier van leven is geen specifieke anti-hoofdpijnmaatregel. En wat is ‘een gezonde manier van leven’, nog los van het feit dat kinderen daar ook nog wel eens anders over denken dan hun ouders. Wel weten we dat slaapproblemen en een slechte slaaprust uitlokkers kunnen zijn voor patiëntjes met hoofdpijn.

Over de oorzakelijke relatie drank en spijs enerzijds en migraine anderzijds bestaan bijna net zoveel meningen als er dranken en spijzen zijn. Een wetenschappelijk onderbouwd advies kunnen wij helaas niet geven. Zeker is wel dat cafeïnehoudende dranken (en daarmee wordt vooral cola bedoeld) bij overgebruik en bij plotseling stoppen of minderen migraine kunnen uitlokken. Maar we moeten niet overdrijven, bij twee glazen van die drank is er niets aan de hand.

Triggers

Als we de oorzaak niet kunnen voorkomen, kunnen we misschien wel de omstandigheden beïnvloeden waardoor de hoofdpijn minder vaak of minder heftig optreedt. Je zou dus op zoek kunnen gaan naar triggers. Het wetenschappelijke bewijs van heel veel triggers -waarvan stress de beroemdste en ook de beruchtste is- blijkt tot nu toe niet of niet overtuigend bewezen. Als je als ouder denkt dat je kind niet goed ziet, kan een bril nuttig zijn. Brillen helpen niet tegen spanningshoofdpijn en migraine. Als je merkt dat je kind ergens allergisch voor is, moet je maatregelen nemen maar migraine is nooit een uiting van een allergie dus je hoeft er ook niet speciaal naar op zoek te gaan! Maar veel ouders van kinderen met migraine zal dat wetenschappelijk bewijs een zorg zijn. Ze willen zelf actief meewerken aan ‘genezing’ in plaats van afwachten. Kortom: het aantonen dat een trigger echt een trigger is valt niet mee.

Het hoofdpijndagboek wordt ten onrechte gebruikt in de ‘trigger jacht’, want het levert heel veel nutteloze of schijninformatie op. Het hoofdpijndagboek is een hulpmiddel om in maat en getal een soort feitelijke informatie over hoofdpijn te geven.

Credit:

Pjotr Carbaat is gepensioneerd neuroloog en was verbonden aan het Albert Schweitzer Ziekenhuis te Dordrecht. Emile Couturier is neuroloog verbonden aan het Medisch Centrum Boerhaave te Amsterdam

In deel 3 van de serie ‘De hoofdpijn van kinderen’ komen de behandelingen tegen migraine met en zonder medicijnen ter sprake.

FBS:

Wel weten we dat slaapproblemen en een slechte slaaprust uitlokkers kunnen zijn voor patiëntjes met hoofdpijn.

Overige artikelen magazine Hoofdzaken

Magazine Hoofdzaken: Gratis bij lidmaatschap!

In het magazine Hoofdzaken vind je bijdragen van deskundigen, persoonlijke verhalen, laatste ontwikkelingen, nuttige weetjes en tips. Leden krijgen het magazine vier keer per jaar gratis thuisgestuurd.

Hoofdpijn, waar kan ik terecht?

Je dagelijks leven wordt beïnvloed door je hoofdpijn en je bent er helemaal klaar mee. Waar kan je dan terecht voor hulp bij hoofdpijn? We hebben een overzicht van behandelaars & instanties samengesteld, die je verder kunnen helpen.