medicatie op maat dna

Via DNA-onderzoek van enzymen in de lever kun je inschatten hoe snel geneesmiddelen worden afgebroken door het lichaam. Dat levert handige informatie op. Met deze farmacogenetica is namelijk de juiste dosering per persoon vast te stellen. Medicatie op maat dus. Ook voor hoofdpijnpatiënten voor wie het soms nog lastig is de juiste dosering te bepalen.

Auteur: Caspar van Loo
Verschenen in Hoofdzaken #4, 2019

Geneesmiddelen worden afgebroken in de lever. Het lichaam doet dat om je te beschermen tegen vreemde stoffen. De concentratie van medicijnen in het bloed wordt bepaald door de dosis die je krijgt voorgeschreven en hoe snel het lichaam deze middelen afbreekt. Het risico op bijwerkingen en de effectiviteit van een geneesmiddel zijn vaak gekoppeld aan een juiste bloedspiegel.

Bij het voorschrijven van medicatie wordt ervan uitgegaan dat iedereen geneesmiddelen met dezelfde snelheid kan afbreken (metaboliseren). Dat is echter niet het geval: de enzymen die hiervoor zorgen zijn niet bij iedereen in gelijke mate aanwezig. Erfelijkheid speelt hierbij een belangrijke rol. Een DNA-test kan aantonen welke enzymen iemand wel, en welke enzymen iemand niet heeft.

Afbraak

Enzymen in de lever zijn betrokken bij de afbraak van 80% van alle geneesmiddelen. Het enzym CYP2D6 bijvoorbeeld breekt 20 tot 30% van alle medicijnen af. Voor ieder geneesmiddel zijn weer andere enzymen van belang. Het DNA van mensen verschilt onderling. Dat geldt ook voor het DNA van enzymen in de lever. Als gevolg hiervan ontbreekt bijvoorbeeld bij 5 tot 10% van de bevolking het enzym CYP2D6, en bij 2 tot 3% het enzym CYP2C19.

Hoe stel je vast welke enzymen in je lever zitten? Omdat het DNA in iedere cel zit, kan de DNA informatie van enzymen in de lever worden bepaald door het analyseren van bloed, speeksel of wangslijmvlies. De landelijke apothekersvereniging KNMP heeft momenteel al voor meer dan 80 geneesmiddelen doseringsadviezen beschikbaar op basis van DNA. Iedere apotheker heeft toegang tot die adviezen en kan ervoor zorgen dat je altijd medicatie op maat krijgt.

Aanvragen

De feitelijke DNA-test is een taak van de Afdeling Klinische Chemie Erasmus MC. Dat is een Internationaal Expertisecentrum Farmacogenetica en biedt testen van hoogwaardige kwaliteit voor meer dan 20 enzymen. De onderzoeken vinden wekelijks plaats: de uitslag wordt binnen een tot twee weken na ontvangst bij het expertisecentrum aan de behandelaar gerapporteerd. Het aanvragen van de test gebeurt via specialist, huisarts of eventueel apotheker. Er zijn twee testmogelijkheden: of via een bloedafname (een bloedafnamelab stuurt je bloed vergezeld van aanvraagformulier door naar het Erasmus MC), of via een DNA-afnamekit waarmee je wangslijmvlies kunt insturen.

Kosten

De kosten bedragen rond de € 68 per test; voor de enzymen waarvoor meer dan acht varianten worden getest ligt het tarief op circa € 174. Exacte prijzen zijn op te vragen via erasmusmc.nl onder ‘ODV-tarieven’. Als er sprake is van een medische vraag (bijwerkingen, ineffectiviteit) geven de verzekeraars aan dat deze testen in principe vergoed worden. Bij aanvraag via de huisarts gaat de rekening rechtstreeks naar de verzekeraar. Voor de test is mogelijk wel een eigen risico verplicht.

Meer weten? Kijk op farmocogenetica.nl of op de website van het Erasmus MC.